يكی از قواعد قطعي فلسفه اين است كه بين علت و معلول سنخيت وشباهت است وإلّا لَصَدَرَكُلُّ شَيءٍ مِن كُلَّ شَيءٍ پس سنخيت ميان علت و معلول،قانون ثابت و استوار نظام آفرينش است و از آنجا كه خدا علت پيدايش مخلوقات (علّة العلل)است و خلق؛معلول اويند، بنابراين می بايست ميان خدا وخلق به نحوی از انحا سنخيت برقرار باشد.
چنان كه برخي از بزرگان گفته اند مصداق اين قاعده در جايي است كه علتي كه موجد معلول است؛علت طبيعي باشد؛زيرا درفاعل طبيعی؛معلول ازدرون علت به وجود می آيد.به تعبير ديگر معلول مرتبه نازله علت است وازدل علت بيرون می آيد؛ مانند:حرارت و آتش.
پس دراين گونه علل و معاليل بديهی است كه بايد ميان آنها تناسب و سنخيت باشد.
اما در مورد علت ارادی و فاعل بالإرادة و المشية چنين نيست كه فعلِ فاعل ارادی؛مرتبه نازله او باشد.
بنابراين فاعليت خدا كه بالمشيّة والإرادة است تخصصاً ازتحت اين قاعده خارج خواهد بود،نه اين كه قاعدۂ عقلی در اين مورد تخصيص خورده باشد!
منبع: توحید ازنگاه وحی فلسفه وعرفان/۶۸/ استاد سید جعفر سیدان
https://eitaa.com/maarefshia110
